کارکردهای اصلی و اساسی رسانه های ارتباط جمعی

مشق خبر : مقاله اثر : سید نورالدین نورحسینی – انتشار یافته به تاریخ ۲۴ تیر ماه ۱۴۰۱
جامعه امروز بدون وسایل ارتباط جمعی غیر قابل تصور است . حجم عظیم پیام های رد و بدل شده این موضوع را ثابت می کند . درجهان امروز، رسانه های جمعی با انتقال اطلاعات و معلومـات جدیـد و مبادلـه افکـار و عقایـد عمومی ، در راه پیشرفت فرهنگ و تمدن بشری نقش بزرگی برعهده گرفته اند. دنیای امروز را دنیای انفجار اطلاعات و ارتباطات نام گذاری نموده اند .یکی از شاخصه های منابع قدرت در جوامع ،میزان تبادل اطلاعات و سرعت در انتقال آن می باشد . در رتبه بندی میزان توسعه یافتگی یک جامعه،” قدرت اطلاعات و ارتباطات” یکی از ملاک های سنجش و تحلیل داده هاست . وسایل ارتباط جمعی برای جوامع مهم بوده و بسته به نوع نظامی که رسانه تابع آن است و علایق و نیازهای افراد خاص و میزان توسعه یافتگی آن جامعه کارکردهای متنوعی دارند . رسانه ها در تقابل با امنیت عمومی و ملی نیستند، بلکه مکمل و مهم ترین عامل تقویت کننده امنیت عمومی و ملی به حساب می آینـد و برای پیشگیری از هر گونه تهدیدی ، امنیت ملی و عمومی ، بیش از هر چیز به تقویـت رسـانه هـا نیازمندیم ، زیرا امنیت ملی و عمومی بیش از هر چیز در گـرو گسـترش و بسـط و توسـعه اعتمـاد اجتماعی است و رسانه ها مهم ترین عامل ایجاد و توسعه اعتمادند. بنابراین رسانه ها ی جمعی نقـش فرهنگ پذیری ، آموزش ، اطلاع رسانی و ایجاد احساس امنیت بـه ویـژه امنیـت عمـومی و ملـی و مشارکت اجتماعی و… را برعهده دارند که تقویت آنها زمینه ساز توسعه امنیت ملی و عمومی خواهـد بود
در تعریف رسانه های جمعی گفته می شود ” رسانه جمعی رسانه ای است که در زمان واحد پیام های یکسان را برای تعداد زیادی از افراد ارسال می کند .”
با توجه به تعریف فوق از رسانه های جمعی ، این پرسش در اینجا مطرح می شود ، آیا کارکرد رسانه های جمعی صرفا خبری و اطلاع رسانی است ؟
از آنجایی که مهمترین ویژگی رسانه های جمعی ، نهادی بودن آنهاست به این معنا پیام درون یک نظام منسجم ارتباطی و با هدف اثرگزاری بر آگاهی های مخاطب تهیه و ارسال می شود بایستی به این نکته توجه کرد که پیام مورد نظر یک وسیله ارتباط جمعی با چه هدفی و با توجه به چه نوع رسالت و ماموریتی مطرح شده است . در هر یک از رسانه ها مجموعه ای از کارکردهای قابل تصور است که هارولد لاسول در تحقیقات خود در سال ۱۹۶۷ سه کارکرد عمده برای رسانه ها برشمرد : ۱- نظارت بر محیط به معنی جمع آوری و توزیع اطلاعات در مورد رویدادهای محیط اطراف هم در داخل و هم در خارج یک جامعه خاص و این امر تا اندازه ای نظیر آن چیزی است که عموما به مثابه اداره و هدایت اخبار مورد نظر قرار می گیرد .۲- همبستگی بخشی از جامعه در واکنش به محیط ، همبستگی در ایجاد شامل تفسیر اطلاعات مربوط به محیط و توصیه در مورد نحوه رفتار در واکنش به این رویدادها است . این فعالیت تا حدودی به عنوان ویرایش یا تبلیغ سیاسی شناخته می شود .۳- انتقال میراث اجتماعی از نسلی به نسل دیگر ، لاسول می گوید که انتقال فرهنگ معطوف منتقل کردن اطلاعات ارزشها و هنجارهای اجتماعی از نسلی به نسل دیگر یا از اعضای یک گروه به تازه واردهای آن گروه است . این امر عموما به مثابه فعالیت آموزشی شناخته می شود .
رایت به این سه کارکرد مقوله تفریح و سرگرمی را اضافه کرده که به اعمال ارتباطی اشاره دارد که جهت سرگرمی و تفریح صورت می گیرند . با توجه به موارد مطرح شده پیرامون کارکردهای رسانه ها می توان گفت که کارکرد رسانه ها در این دنیای شبکه ای شده فراتر از کارکردهای مطرح شده از سوی این صاحب نظران ارتباطی است . زیرا با توسعه و گسترش فناوری و ایجاد یک جامعه اطلاعاتی نقش رسانه ها پر رنگ تر و سنگین تر شده است به این مفهوم که رسانه ها بتوانند با رسانه های دیگر به رقابت برخیزند و به وظیفه خود عمل کنند . رسالت هر رسانه ای با رسانه دیگر متفاوت است ، به عنوان مثال اگر از رسانه به عنوان یک “خدمات دهنده” نام ببریم یعنی تامین کننده ، فراهم کننده سرویس برای یک جامعه کاملا تفاوت آن رسانه با رسانه دیگر از لحاظ کارکرد و وظیفه مشخص خواهد شد . در واقع این سرویس می تواند اجتماعی اقتصادی ، آموزشی ، فرهنگی ، فناوری ، اطلاع رسانی ، تفریحی و … باشد .
بطور خلاصه کارکردهای رسانه ها با توجه به رسالت و ماموریت آن رسانه تعریف می شود و آن به این مفهوم نیست که بطور کامل کارکردهای رسانه ها متفاوت از هم است و با توجه به تعریف رسانه مورد نظر در یک جامعه می توان کارکرد و وظیفه اصلی آن را مشخص نمود و این امر مستلزم اتخاذ راهبردهای مناسب در جهت رسیدن به اهداف عملیاتی و کارکردی مورد نظر رسانه می باشد .